Persbericht: Ratio Recht: internet niet veilig voor klokkenluiders



Voorschoten, 9 juni 2018. Gisteren werd bekend dat het OM, om een op zich strafbaar lek over een burgemeestersbenoeming op te sporen, de digitale belgegevens van een journalist van BN gebruikte. Het doel heiligde daar kennelijk de middelen, en dat gebeurt ook bij klokkenluiders – werknemers die een misstand willen melden. De meeste autoriteiten en werkgevers houden namelijk niet van kritiek op hun functioneren en gaan ver om dat te voorkomen. Caroline Raat, expert op het gebied van veilig melden, legt uit wat de risico’s zijn.

Oproepen om de klok te luiden
De afgelopen tijd hebben de media en anderen die op zoek zijn naar geheime informatie mensen gevraagd om zich bij hen te melden met misstanden. Zo riep een journalist van Eén Vandaag mensen op om ongecensureerde stukken te ‘lekken’ over Schiphol via Publeaks. Advocaat Fiqc riep insiders op zich bij haar te melden met informatie over de tabaksindustrie. Zij beloven anonimiteit. Die anonimiteit kunnen zij echter niet garanderen. Ook als zij zelf veilige digitale versleuteling (Globaleaks) gebruiken, zoals Publeaks. Wat er daarvoor en daarna gebeurt, kan namelijk bijna altijd worden achterhaald.

Werknemer mag niet lekken
De huidige Wet Huis voor klokkenluiders beschermt alleen werknemers die de interne regels volgen en die naar het Huis gaan. Als je naar de pers gaat met een misstand, is dat doorgaans niet strafbaar, maar vaak wel reden voor ontslag. Hetzelfde geldt voor het melden van de misstand bij de Expertgroep Klokkenluiders. Je kunt wel denken dat je geen sporen achterlaat of dat je veilig kunt bellen met een journalist, advocaat of belangenbehartiger, maar dat is niet waar. Het OM is nog aan rechtsstatelijke regels gebonden, maar werkgevers en bedrijfsrecherchebureaus niet. Dat er privacyregels zijn, stoort hen lang niet altijd. Een digitaal spoor is vrijwel niet te wissen: weggegooide mails zitten in back-ups. Printers, beveiligingscamera’s en toegangssystemen houden alles bij. Belgegevens zitten bij providers. Maar ook als je geen digitaal spoort achterlaat, is in een organisatie bekend wie er van de mogelijke misstand kan weten. Wie het lek is geweest, is dan een kwestie van afvinken. Ook als een lek niet bewezen kan worden, zal een werkgever het de ‘verdachte’ nadragen of soms zelfs de betrokken gaan beschuldigen van niet-integer gedrag.

Melden doe je niet alleen
Zelfs als je wel de wettelijke procedure volgt, is het erg moeilijk om je te beschermen tegen maatregelen, zoals overplaatsing, boetes wegens schending van een geheimhoudingscontract, pesterijen en ‘ontslag op andere gronden’. Maar dan heb je in principe de wet aan je kant. Je moet de rechter dan wel kunnen bewijzen dat er een verband is tussen je melding en die maatregelen. Dat valt in de praktijk niet mee. Vandaar dat het raadzaam is om advies in te winnen. Bijvoorbeeld bij het Huis voor Klokkenluiders. Ook al heeft dit huis nog geen onderzoeken afgerond, de afdeling advies functioneert wel. Daar kun je vertrouwelijk vragen of het verstandig is een melding te doen en je laten verwijzen. Lang niet alles is namelijk ‘erg genoeg’ om een misstand te zijn. Het helpt als je niet in je eentje de melding doet, maar samen met een of meer collega’s. Je staat dan moreel en juridisch sterker.

Raadsleden en zelfstandigen zijn niet beschermd
Veel mensen noemen zich klokkenluider. Burgers die tegen de overheid vechten, particulieren die zelf een website over misstanden maken, politici. Volgens de wet zijn zij dat niet. ZZP-ers zijn dat volgens de wet wel, maar zij zijn niet beschermd. Kortom: als zelfstandige, raadslid of bestuurders ben je volgens de Wet Huis voor klokkenluiders niet beschermd tegen ‘benadeling’. Andere vormen van juridische bescherming of genoegdoening zijn er soms wel, maar pas nadat er al acties tegen de melder zijn genomen. Om zo’n situatie te voorkomen of snel te herstellen, is advies vooraf al helemaal noodzakelijk.

Ratio Recht adviseert klokkenluiders
mr. dr. Caroline Raat is erkend specialist op het gebied van melden van misstanden. Zij heeft diverse wetenschappelijke en populaire publicaties op haar naam hierover en is diverse malen als deskundige op de radio en in de krant geïnterviewd. Bij diverse overheidsorganisaties heeft zij integriteitsonderzoek gedaan.

Caroline Raat staat regelmatig melders van misstanden bij in procedures. Vandaar dat zij als geen ander weet hoe belangrijk het is om meteen goed advies te vragen en je te laten bijstaan. Een procedurele fout is zo gemaakt en bijna niet meer te herstellen.

Melders van misstanden kunnen mailen met Ratio Recht voor een vrijblijvend en vertrouwelijk adviesgesprek: contact@ratio-recht.nl.

BizPress.nl